مجله روشنفکر

مجله روشنفکر جایی برای ژرف اندیشیدن

خرده هايی كه به «خرد» خرده می گيرند/ احمد کسروی/ نسل دوم روشنفکران ایرانی /روشنفکر

-کسروی1

روشنفکر/   نشوچنان كه گفتيم در اين ده سال كه ما به كوشش برخاسته ايم يكي از كشاكش هايي كه دچار بوديم، در پيرامون خرد بوده. چون ما هميشه نام «خرد» برده و در هر زمينه اي داوري آن را پيش كشيده ايم كسان بسياري به خرده گيري برخاسته اند و گفتگوهايي رفته كه چون آن گفتگوها معني خرد را روشنتر ميگرداند در اينجا آنها را خواهيم آورد: رويهمرفته اين خرده گيران جدايي ميانه خرد و پندار و ديگري نيروهاي آدمي نميگزارند و راستي آنست كه خرد را در معني راستش نمي شناسند، اينست مي بينيد ميگويند:« عقلها هم كه اختلاف دارد» ، يا ميگويند:« هر كسي عقلش به طور ديگري حكم ميكند» ، يا ميگويند:« طرز تفكر هر كسي جداست.» اينها را كه مي گويد؟ فلان ملايي كه سالها در نجف درس خوانده و خود را مجتهد ميشمارد، و بهمان مردي كه در اروپا درس خوانده با لقب »دكتر« به ايران بازگشته است. اينان چون معني خرد را نميدانند ، آن پندارهاي پراكنده و سمرد هاي پريشان و باورهاي سست و بيپايي را كه از راه كيشها يا از راههاي كج ديگر در مغز هاي مردمان آكنده شده و مايه پراكندگي آنان گرديده ميوه خرد مي پندارند. اينان هيچ نميدانند كه در آدمي جز از خرد ، نيروهاي ديگري از پندار و گمان و هوس و گردنگشي و خود فروشي و مانند اينها هست، و اين چيزهاي پراكنده و بيپا كه در مغزهاي مردمانست و پراكندگي به ميان آنان انداخته است، نه از خرد، بلكه از آن نيروهاي ديگر ميباشد. نميدانند كه اين نادانيها و پراكندگي ها در ميان مردمان نتيجه آنست كه خردها را به كار نينداخته اند. اگر خرد را به كار اندازند ، اين پراكندگي ها از ميان خواهد برخاست. دانستنيست اين نافهمي درباره خرد و معني آن از دير زمان در ميان بوده است. حسن صباح كه از پيشوايان بنام باطنيگيري و خود بنيادگزار دستگاه الموت بوده است، چون او نيز از خرد و داوري آن گريزان و رو گردان مي بوده ، چنين ميگفته كه مردم بايد چشم بسته پيرو يك امامي باشند، به اين انديشه بسيار پست بيخردانه خود دليل آورده چنين ميگويد: «اكثر خلق عالم عقلاءاند و هركسي را در راه دين نظر است. اگر در خداشناسي نظر عقل كافي بودي اهل هيچ مذهب را بر غير خود اعتراض نرسيدي و همگان متساوي بودندي چه هركس به نظر عقل متدينند». اين شاهكار او بوده و با همين دو سه جمله ، زبان همه را مي بسته است . از اين گفته پيداست كه زاده صباح معني خرد را نميدانسته است و جدايي ميانه گزير و فرمان خرد با پندارهاي بيپا و باورهاي سست و بد آموزيهاي سودجويانه بنيادگزاران كيشها نميگزارده است. پيداست كه هر آنچه را كه در مغزهاي مردمست از سوي خرد مي شمارده است. به هرحال كساني كه در برابر ما ايستادگي مي نمايند درباره خرد خرده هايي مي دارند كه ما نيز به يكايك آنها پاسخ داده ايم.

تهیه شده در گروه تاریخ روشنفکر

اطلاعات

این ویودی در ژوئن 29, 2016 بدست در Uncategorized، تاریخ فرستاده شده و با برچسب خورده.

بایگانی

ژوئن 2016
د س چ پ ج ش ی
    ژوئیه »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930  

تماس با ما

یادآوری

نشر مطالب تولیدی روشنفکر، با ذکر منبع و نام نویسنده بلامانع است.

اعلان

مجله روشنفکر از تاریخ ۲۰۱۷/ ۰۱/ ۱۵ در قالب «دوهفته نامه» منتشر گشته و ماهی دوبار به روز می‌شود.
%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: